Metody jakościowe vs. ilościowe w badaniach zdrowotnych: co wybrać?
Badania zdrowotne coraz częściej łączą perspektywę medyczną z analizą danych, zachowań pacjentów i skuteczności interwencji zdrowotnych. Jednym z kluczowych etapów planowania projektu badawczego jest wybór metody: jakościowej, ilościowej lub ich połączenia.
Metody jakościowe w badaniach zdrowotnych
Metody jakościowe koncentrują się na zrozumieniu doświadczeń, postaw i motywacji uczestników badania. W obszarze zdrowia są one szczególnie cenne tam, gdzie istotne jest poznanie subiektywnego odbioru choroby, leczenia lub systemu opieki zdrowotnej. Wywiady pogłębione, grupy fokusowe czy analiza narracji pacjentów pozwalają uchwycić niuanse, których nie da się zmierzyć za pomocą liczb.
Badania jakościowe sprawdzają się m.in. w analizie jakości życia, satysfakcji pacjentów, barier w dostępie do świadczeń czy powodów niestosowania się do zaleceń medycznych. Ich zaletą jest głębokość analizy i możliwość odkrywania nowych zjawisk, jednak ograniczeniem pozostaje mniejsza liczebność próby i brak możliwości uogólniania wyników na całą populację.
Metody ilościowe: twarde dane i możliwość uogólnień
Metody ilościowe opierają się na pomiarze zmiennych i analizie statystycznej dużych zbiorów danych. W badaniach zdrowotnych są one podstawą oceny skuteczności terapii, rozpowszechnienia chorób, czynników ryzyka czy wyników leczenia. Ankiety standaryzowane, analizy rejestrów medycznych oraz badania epidemiologiczne pozwalają na porównania między grupami i wyciąganie wniosków o charakterze populacyjnym.
Ich największą zaletą jest obiektywność i możliwość zastosowania wyników w procesach decyzyjnych, np. w planowaniu polityki zdrowotnej czy ocenie efektywności programów profilaktycznych. Jednocześnie metody ilościowe nie zawsze odpowiadają na pytanie „dlaczego” dane zjawisko występuje, skupiając się raczej na skali i częstości.
Jak dobrać metodę badawczą do celu projektu zdrowotnego?
Wybór między metodami jakościowymi a ilościowymi powinien wynikać przede wszystkim z celu badania. Jeśli celem jest zrozumienie doświadczeń pacjentów lub identyfikacja problemów wymagających dalszej eksploracji, metody jakościowe będą właściwym punktem wyjścia. Gdy natomiast badanie ma dostarczyć mierzalnych danych, porównań i statystycznie istotnych wyników, lepszym wyborem są metody ilościowe.
Coraz częściej w badaniach zdrowotnych stosuje się podejście mieszane, łączące oba typy metod. Pozwala to najpierw zidentyfikować kluczowe problemy jakościowo, a następnie zweryfikować je ilościowo na większej próbie. Takie podejście zwiększa wiarygodność wyników i ich użyteczność zarówno dla środowiska medycznego, jak i decydentów czy firm badawczych.
